شرح حال ابو المحاسن سعد بن محمّد بن منصور ، سفر دوّم خود به گرگان را چنين وصف مىكند : « و كانت النائبة رمت بىإلى جرجان في سنة ثلاث و أربعمائة ؛ فأنزلنى أبوه الرئيس أبو سعد محمّد بن منصور - رضى اللّه عنه و أرضاه و جعل الجنّة مأواه - فى منزله و أخدمنى خدمه و أوسعنى فضله و كرمه » . « 1 » ثعالبى در سفر دوّم خود به گرگان نيز از كرم و نوازش امير قابوس بن وشمگير و امير ابو سعد محمّد بن منصور برخوردار بود . وى از اين موقعيت استفاده كرد و توانست با فراغ بال به تجديد نظر در اوّلين تحرير كتاب نامدار خود يتيمة الدهر بپردازد ؛ امّا چرخ گردون باز هم بازى ديگرى را آغاز كرد و امير قابوس بن وشمگير را به‌وسيلهء سپهسالاران خويش به كام مرگ فروبرد ، و ابو منصور يكى ديگر از دوستان و حاميان خود را نيز از دست داد . مأمون بن مأمون خوارزمشاه كه در خوارزم سلطنت مىكرد ، ابو منصور را به پايتخت خود فراخواند . وى بىدرنگ دعوت او را پذيرفت و به سوى خوارزم رهسپار گرديد و به جمع گروهى از دانشمندان نامدار مانند ابن سينا و بيرونى - كه در دربار خوارزمشاه به سر مىبردند - پيوست . خوارزمشاه نيز يكى از ادباى بليغ و فضلاى روزگار خود به شمار مىرفت و همواره سعى داشت گروهى از ادبا و فضلا و دانشمندان مشهور ، در دربار وى حضور داشته باشند . بدين سبب مقدم ابو منصور ثعالبى را گرامى داشت و وى را از صله‌هاى سخاوتمندانه‌اش بهره‌مند ساخت . ثعالبى توانست توجّه شاه را به خود معطوف بدارد و در اندك زمانى از نديمان خاصّ دربار وى شود . او كتاب آداب الملوك را براى خوارزمشاه تأليف كرد ؛ همچنين شمارى ديگر از آثار خويش از قبيل اللطائف و الظرائف ، المشرق ، نثر النظم و حلّ العقد ، لباب الآداب ، النّهيّة فى الطرد و النهاية فى الكناية را به اين شاه ميهمان‌نواز و سخاوتمند تقديم نمود « 2 » ثعالبى كتاب أحسن ما سمعت را به محمّد بن حامد وزير خوارزمشاه اهدا كرد . ثعالبى در سال 407 ق و در پى كشته شدن خوارزمشاه ، دربار وى را به سوى شهر

--> ( 1 ) . تتمة اليتيمة ، ج 1 ، ص 144 . ( 2 ) . تاريخ بيهقى ، ص 736 ؛ لطائف المعارف ، ص 86 .